Odmowa przyjęcia mandatu karnego i postępowanie do wydania wyroku nakazowego.

Wielu kierowców, a także innych osób, poszukuje odpowiedzi na pytanie, czy opłaca się odmówić przyjęcia mandatu. Dla niektórych ma to kolosalne znaczenie, zwłaszcza w kontekście coraz wyższych kar oraz liczby punktów karnych grożących za popełnione wykroczenie, co może prowadzić do utraty prawa jazdy. Z tego artykułu dowiesz się:

• Kto może podjąć próbę nałożenia na ciebie grzywny w postaci mandatu karnego?

• Czy sprawca wykroczenia może zostać ukarany mandatem karnym bez swojej zgody?

• Kiedy masz prawo odmówić przyjęcia mandatu i czy musisz swoją decyzję uzasadnić?

• Jakie skutki może mieć odmowa przyjęcia mandatu?

• Jakie czynności powinieneś podjąć, gdy nie zgadzasz się z decyzją funkcjonariusza o ukaraniu mandatem?

• Jakie czynności podejmuje organ przed skierowaniem wniosku o ukaranie do sądu?

• Jak przebiega i czym kończy się postępowanie przed sądem?

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejszy artykuł odnosi się do procedury nakładania mandatu karnego na sprawcę wykroczenia drogowego. Niemniej, z uwagi na niewielkie różnice, przebieg postępowania będzie niemal identyczny także w przypadku, gdy np. Straż Miejska zechce ukarać mandatem kierującego za parkowanie w miejscu niedozwolonym. Omawiane procedury nie znajdują zastosowania w sytuacji, gdy sprawca wykroczenia nie posiada stałego miejsca zamieszkania na terytorium RP.

---

Kto może podjąć próbę nałożenia na ciebie grzywny w postaci mandatu karnego?

Zasadniczo postępowanie mandatowe prowadzi Policja, a inne organy – tylko wtedy, gdy przepis szczególny tak stanowi (art. 95 § 1 k.p.w.). W praktyce najczęściej mamy do czynienia z sytuacją, w której funkcjonariusz Policji, podejmując czynności kontrolne wobec kierującego, proponuje mu ukaranie grzywną w drodze mandatu karnego, określając jego wysokość, a w przypadkach przewidzianych w ustawie – również liczbę punktów karnych.

Czy sprawca wykroczenia  może zostać ukarany mandatem karnym bez swej zgody?

Zdarzają się sytuacje – i nie należą one do rzadkości – gdy kierujący nie zgadza się ze stanowiskiem funkcjonariusza w zakresie zarzucanego mu popełnienia wykroczenia drogowego. Przewidując możliwość takich przypadków ustawodawca przyjął uregulowania, które pozwalają sprawcy wykroczenia na kwestionowanie decyzji funkcjonariusza i domagania się, aby o jego winie lub nie, orzekł bezstronny sąd. Oznacza to, że nałożenie grzywny w drodze mandatu karnego jest uzależnione od zgody sprawcy[1], który zawsze może odmówić przyjęcia mandatu[2]. Nie jest dopuszczalne ukaranie sprawcy wykroczenia drogowego mandatem karnym, gdy ten odmawia jego przyjęcia[3].

Kiedy masz prawo odmówić przyjęcia mandatu i czy musisz swoją decyzję uzasadnić?

Prawo odmowy przyjęcia mandatu karnego jest suwerenną decyzją osoby, którą funkcjonariusz chce ukarać (art. 97 § 2 k.p.w.). Sprawca powinien korzystać z tego prawa zawsze wtedy, gdy kwestionuje fakt popełnienia wykroczenia lub gdy jest przekonany, że czynności funkcjonariusza zostały wykonane błędnie i nie pozwolą wykazać winy przed sądem.

Nie ma prawnego obowiązku podawania funkcjonariuszowi powodów takiej decyzji[4]. Doświadczenie pokazuje, że lepiej takiego uzasadnienia nie podawać – podane argumenty mogą później zostać wykorzystane przeciwko sprawcy. Najbezpieczniej ograniczyć się do złożenia krótkiego oświadczenia o odmowie przyjęcia mandatu.

Jakie skutki może mieć odmowa przyjęcia mandatu?

W razie odmowy przyjęcia mandatu karnego lub nieuiszczenia w wyznaczonym terminie grzywny nałożonej mandatem zaocznym, organ, którego funkcjonariusz nałożył grzywnę, występuje do sądu z wnioskiem o ukaranie. We wniosku tym należy zaznaczyć, że obwiniony[5] odmówił przyjęcia mandatu albo nie uiścił grzywny nałożonej mandatem zaocznym, a w miarę możności podać także przyczyny odmowy (art. 99 k.p.w.).

Praktyka pokazuje, że w wielu przypadkach złożenie w sposób grzeczny oświadczenia funkcjonariuszowi o odmowie przyjęcia mandatu karnego, bez wdawania się w niepotrzebną wymianę zdań, powoduj, że funkcjonariusz odstąpi od nałożenia kary i ograniczy się do zastosowania środka wychowawczego, np. pouczenia (art. 41 k.w.)[6].

Odmowa przyjęcia mandatu karnego powoduje, że zaproponowane przez funkcjonariusza punkty karne za dane wykroczenie nie są dopisywane do konta sprawcy wykroczenia. W przypadku, gdy zaproponowana liczba punktów karnych za popełnione wykroczenie po dodaniu ich do konta sprawcy wykroczenia, spowodowałaby np. przekroczenie 24 lub odpowiednio 21 punktów karnych i obowiązek udania się na egzamin sprawdzający, odmowa przyjęcia mandatu jest całkowicie uzasadniona.

Nie budzi wątpliwości, że odmowa przyjęcia mandatu karnego za popełnione wykroczenie ma także pozytywne dla sprawcy wykroczenia skutki. Powoduje bowiem, że – do czasu wydania prawomocnego wyroku uznającego sprawcę za winnego popełnienia wykroczenia wskazanego we wniosku o ukaranie – sprawca wykroczenia nie może być uznany za winnego. Obowiązuje bowiem zasada domniemania niewinności, wyrażona w art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i powielona w art. 5 § 1 Kodeksu postępowania karnego, który na mocy art. 8 k.p.w. ma odpowiednie zastosowanie także do postępowania w sprawach o wykroczenie..

Można przyjąć, że jedynymi istotnymi, negatywnymi konsekwencjami dla sprawcy wykroczenia, w przypadku odmowy przyjęcia mandatu karnego są: 1) obowiązek stawienia się na wezwanie organu prowadzącego postępowanie – zasadniczo czynność ta jest przeprowadzana w ramach pomocy prawnej w odpowiedniej jednostce np. Policji znajdującej się najbliżej miejsca zamieszkania sprawcy wykroczenia, a w przypadku uznania za winnego popełnienia wykroczenia także; 2) poniesienie dodatkowych kosztów sądowych, które w takim postępowaniu zasadniczo wynoszą 120 zł.

Wydaje się, że koszty związane z niepowodzeniem przedsięwzięcia są znacznie mniejsze od efektu, jaki sprawca wykroczenia może osiągnąć w przypadku odmowy przyjęcia mandatu. Oczywiście jeśli, potrafi samodzielnie podejmować odpowiednie czynności w sprawie. W przeciwnym przypadku powinien skorzystać z pomocy wyspecjalizowanego w danej dziedzinie prawnika. Jeśli jednak weźmiemy pod uwagę, fakt zachowania uprawnień do kierowania pojazdami, czy satysfakcję z tego, że obwiniony „wygrał z Policją”, to nawet koszty związane z obsługą prawną nie wydają się wygórowane, zwłaszcza, że w razie uniewinnienia obwinionego lub umorzenia postępowania koszty postępowania ponosi w sprawie, w której wniosek o ukaranie złożył oskarżyciel publiczny – odpowiednio Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego (art. 119 § 2 pkt. 1 k.p.w.).

Jakie czynności powinieneś podjąć, gdy nie zgadzasz się z decyzją funkcjonariusza o ukaraniu mandatem?

Zrozumiałe jest, że kontrola drogowa może generować sytuację stresową u kierowcy. Niemniej, jeśli jesteś pewien, że nie popełniłeś wykroczenia lub czynności przeprowadzone przez funkcjonariusza (np. pomiar prędkości) zostały już na pierwszy rzut oka dokonane w sposób nieprawidłowy np. w trakcie ulewnego deszczu, podczas mgły itp., to nie powinieneś kontrolą się stresować. Od samego początku kontroli należy uważnie obserwować działania jakie są podejmowane przez funkcjonariusza. Najlepiej skierować w stronę funkcjonariusza wideo rejestrator zmontowany w pojeździe, a gdy go nie ma, warto uruchomić nagrywania w telefonie. Należy unikać zbędnych tłumaczeń. Wypowiedzi powinny odnosić się wyłącznie do zadanych pytań, i to nie we wszystkich przypadkach. Trzeba pamiętać, że nikt nie ma obowiązku dostarczania dowodów na swoją winę. Na samym początku czynności zażądaj okazania pomiaru oraz tabliczki znamionowej miernika prędkości, którym dokonano pomiaru prowadzonego przez sprawcę pojazdu. Kategorycznie żądaj okazania świadectwa homologacji, najlepiej wykonać zdjęcie lub spisać numery seryjne urządzenia pomiarowego i datę do kiedy jest ono ważne. Pamiętaj, że okazywane świadectwo homologacji danego miernika prędkości powinno być oryginale lub uwierzytelnionej kopii, a nie kserokopii. Jeśli dostrzeżesz błędy nie informuj o nich funkcjonariusza. Zwróć także uwagę, czy funkcjonariusz posiada kamerę nasobną. Dokumentuj cały przebieg nagraniami, wykonaj dokumentację zdjęciową miejsca i położenia radiowozu. Dobrze zgromadzony materiał dowodowy w sprawie to połowa sukcesu w postępowaniu sądowym.

Jakie czynności podejmuje organ przed skierowaniem wniosku o ukaranie do sądu?

Jak już wspomniano, odmowa przyjęcia mandatu karnego, zasadniczo skutkuje tym, że do sądu rejonowego właściwego ze względu na miejsce popełnienia wykroczenia kierowany jest wniosek o ukaranie sprawy wykroczenia. Zanim jednak do tego dojdzie, funkcjonariusz danego organu (np. Policji) prowadzący postępowanie powinien wezwać sprawcę wykroczenia na przesłuchanie w charakterze osoby, co do której istnieje uzasadnione podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku o ukaranie w celu ustalenia, czy istnieją podstawy do wystąpienia z wnioskiem o ukaranie oraz zebrania danych niezbędnych do sporządzenia takiego wniosku (art. 54 § 1 k.p.w.). Może się zdarzyć i tak, że czynności wyjaśniające nie dostarczyły podstaw do wniesienia wniosku o ukaranie. Wówczas postępowanie nie będzie miało finału w sądzie.

Zgodnie z art. 54 § 6 k.p.w., należy niezwłocznie przesłuchać osobę, co do której istnieje uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku o ukaranie. Jednak różne przypadki losowe mogą spowodować, że osoba taka nie stawi się na wezwanie, usprawiedliwiając swoje niestawiennictwo, przesyłając przykładowo zwolnienie lekarskie. Wówczas można odstąpić od przesłuchania takiej osoby, jeżeli byłoby ono połączone ze znacznymi trudnościami. Osoba ta może nadesłać wyjaśnienia do właściwego organu w terminie 7 dni od odstąpienia od przesłuchania, o czym należy ją pouczyć (art. 54 § 7 k.p.w.). Praktyka pokazuje, że zasadniczo prowadzący postępowanie podejmują jedną, góra dwie próby wezwania na przesłuchanie. Jeśli kończą się one niepowodzeniem (wzywany nie stawił się usprawiedliwiając swoją nieobecność) osoba taka zostaje zawiadomiona o prawie nadesłania wyjaśnień na piśmie. Po upływie terminu na dokonanie tej czynności, organ prowadzący postępowanie kieruje do sądu rejonowego właściwego ze względu na miejsce popełnienia wykroczenia wniosek o ukaranie.

Jak przebiega i czym kończy się postępowanie przed sądem?

Po wpłynięciu do sądu wniosku o ukaranie prezes sądu, dokonuje jego wstępnej kontroli, tj. sprawdza, czy odpowiada warunkom formalnym wskazanym w art. 57 § 2-4 k.p.w. (art. 57 § 2-4 k.p.w.). Jeżeli wniosek o ukaranie odpowiada warunkom formalnym, prezes sądu, wszczynając postępowanie zarządzeniem, kieruje sprawę do rozpoznania na rozprawie lub na posiedzeniu albo – w razie stwierdzenia okoliczności wyłączających postępowanie lub wskazanych w art. 61 § 1 k.p.w.- orzekając jednoosobowo, odmawia wszczęcia postępowania (art. 59 § 2 k.p.w.).

W większości przypadków wniosek o ukaranie sprawcy wykroczenia spełnia wymagania ustawowe i jest kierowany na posiedzenie w celu wydania orzeczenia. Jeśli nie zachodzą przesłanki uniemożliwiające wydanie wyroku nakazowego, to sąd wydaje wyrok nakazowy na posiedzeniu, bez udziału stron (art. 93 § 1 k.p.w.). Oznacza to, że obwiniony nie musi stawiać się w sądzie[7]. Sąd jest zobowiązany z urzędu doręczyć obwinionemu wyrok nakazowy (art. 94 § 1 k.p.w. w zw. z art. 505 § 1 k.p.k.). Obwiniony z kolei może w terminie 7 dni od dnia otrzymania wyroku nakazowego wnieść sprzeciw. Zawsze warto wnieść sprzeciw od wyroku nakazowego, ponieważ wyrok nakazowy, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub sprzeciw cofnięto, staje się prawomocny. Obwinionemu nie zależy przecież na tym by wyrok nakazowy stał się prawomocny.

Wyjątkiem jest przypadek, gdy po zapoznaniu się z materiałem zgromadzonym w sprawie obwiniony ma świadomość, że wyrok ten został wydany niezgodnie z procedurą karną, ponieważ w aktach sprawy znajduje się przykładowo informacja, że obwiniony był w przeszłości leczony psychiatrycznie, a sąd nie nadał jej właściwego znaczenia, tzn. nie rozpoznał sprawy w postępowaniu zwykłym, lecz szczególnym[8]. Zgodnie z art. 93 § 4 k.p.w., postępowanie nakazowe jest niedopuszczalne, jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 21 § 1, czyli m.in. wtedy, gdy zachodzi uzasadniona wątpliwość co do poczytalności sprawcy wykroczenia. Jeżeli obwiniony celowo „przemycił” do materiału dowodowego taką informację, co nie jest trudne, a sąd jej nie dostrzegł i wydał wyrok nakazowy, to obwiniony może oczekiwać, że taki wyrok zostanie uchylony przez Sąd Najwyższy[9]. Obwiniony nie powinien jednak zbyt wcześnie podejmować czynności zmierzających do uchylenia wyroku nakazowego, gdyż w razie uchylenia prawomocnego rozstrzygnięcia w terminie 3 lat od popełnienia wykroczenia, przedawnienie biegnie od daty uchylenia rozstrzygnięcia (art. 45 § 2 k.w.). Jeśli jednak od chwili wydania wyroku nakazowego do chwili rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy upłynie okres co najmniej 3 lat, to wówczas Sąd Najwyższy wyda wyrok uchylający wyrok nakazowy i umorzy postępowanie[10], co skutkuje efektem podobnym do uniewinnienia obwinionego.

Jeśli chcesz dowiedzieć się, jak skutecznie doprowadzić do uchylenia wyroku nakazowego w Twojej sprawie skontaktuj się z naszą kancelarią.

Wykaz skrótów: 
k.p.w. – Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, (Dz. U. z 2025 r., poz. 860, ze zm.
k.w. – Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, (Dz. U. 2025 r., poz. 734, ze zm.).
k.p.k. – Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego, (Dz. U. z 2025 r., poz. 46, ze zm.).

Bibliografia:
[1] M. Rogalski, [w:] Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, wyd. III, red. M. Rogalski, komentarz do art. 97, Lex/el. 2025, teza 7; K. Dąbkiewicz, Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, Warszawa 2017, s. 398.
[2] T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, Warszawa 2012, s. 346.
[3] A. Światłowski [w:] Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, wyd. III, red. A. Światłowski, komentarz do art. 97, Legalis 2024, teza 8.
[4] Zobacz także, D. Gil, Opozycja wobec postępowania mandatowego, „Przegląd Prawno-Ekonomiczny” 2015/2, s. 27–31.
[5] Obwinionym jest osoba, przeciwko której wniesiono wniosek o ukaranie w sprawie o wykroczenie (art. 20 § 1 k.p.w.).
[6] T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, Warszawa 2012, s. 346.
[7] D. Bajorek, Odmowa przyjęcia mandatu. Jakie skutki wywołuje nieprzyjęcie mandatu od policji? https://beesafe.pl/porady/skutki-nieprzyjecia-mandatu/- dostęp na 17.07.2025 r.
[8] K. Eichstaedt, [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz art. 425–673, wyd. VII, red. D. Świecki, Warszawa 2024, s. 487.
[9] Wyrok Sądu Najwyższego z 20.05.2020 r., sygn. akt V KK 681/19, Lex nr 3223721.
[10] Wyrok Sądu Najwyższego z 18.08.2021 r., sygn. akt IV KK 396/21, Legalis nr 2736004; wyrok Sądu Najwyższego z 8.08.2019 r., sygn. akt III KK 137/19, Lex nr 3550896